Bezpłatna konsultacja

KUP i NKUP w 2027 roku: co to jest? Lista i przykłady

28 stycznia 2026

BAZA WIEDZY

Bogusław Krupski 

Jestem doradcą podatkowym i od lat wspieram przedsiębiorców w księgowości. Pomagam w zakładaniu działalności gospodarczych, wyborze formy opodatkowania i bezpiecznym prowadzeniu rozliczeń. 

Artykuł opublikowano 28 stycznia 2026 r. Ostatnia aktualizacja: 9 listopada 2026 r. — treść uwzględnia potwierdzone zasady obowiązujące od 1 stycznia 2027 r.

KUP i NKUP to skróty używane przy rozliczaniu podatku dochodowego. KUP obniżają dochód do opodatkowania, natomiast NKUP nie dają takiego efektu, nawet jeśli wydatek został ujęty w księgach rachunkowych.

O kwalifikacji nie decyduje sama faktura ani nazwa zakupu. Znaczenie mają cel poniesienia wydatku, jego związek z działalnością, dokumentacja oraz wyłączenia wskazane w przepisach.


KUP i NKUP – co to jest?


Co to jest KUP?

KUP, czyli koszty uzyskania przychodów, to wydatki poniesione w celu osiągnięcia przychodów albo zachowania lub zabezpieczenia ich źródła.

Aby wydatek mógł obniżyć dochód do opodatkowania, powinien:

  • pozostawać w związku z prowadzoną działalnością,
  • mieć racjonalne uzasadnienie gospodarcze,
  • być właściwie udokumentowany,
  • zostać poniesiony przez podatnika,
  • nie znajdować się w katalogu wydatków wyłączonych z kosztów podatkowych.

Nie istnieje jedna zamknięta lista KUP dla wszystkich przedsiębiorców. Ten sam zakup może być kosztem w jednej firmie, a w innej mieć charakter prywatny.

Przykładowo profesjonalny aparat fotograficzny będzie naturalnym kosztem fotografa. Przedsiębiorca prowadzący działalność niezwiązaną ze zdjęciami powinien natomiast wykazać, w jaki sposób aparat służy osiąganiu przychodów.

 

Co to jest NKUP?

NKUP to koszty niestanowiące kosztów uzyskania przychodów. Są to między innymi wydatki prywatne, zakupy niezwiązane z działalnością oraz koszty wyraźnie wyłączone przez ustawę o PIT albo ustawę o CIT.

NKUP może być rzeczywistym wydatkiem firmy. Nie może jednak obniżyć dochodu do opodatkowania.

W spółce prowadzącej pełne księgi wydatek może zostać ujęty jako koszt bilansowy, a następnie wyłączony przy obliczaniu dochodu podatkowego.

 


KUP a NKUP – najważniejsze różnice


Tabela porównująca KUP i NKUP: skutki podatkowe, ewidencję i przykłady kosztów w 2027 rokuKUP obniża dochód, od którego przedsiębiorca lub spółka oblicza PIT albo CIT. NKUP nie daje takiego efektu.

Koszt bilansowy i koszt podatkowy nie zawsze są tym samym. Różnica ma szczególne znaczenie w pełnej księgowości.

Również odliczenie VAT należy oceniać oddzielnie. Oznaczenie wydatku jako NKUP nie przesądza automatycznie o prawie do odliczenia podatku VAT.

 


NKUP – lista najczęstszych wydatków


Poniższa lista ma charakter praktyczny, ale nie jest katalogiem zamkniętym. Każdy wydatek należy ocenić na podstawie jego rzeczywistego celu i dokumentacji.

 

Wydatki prywatne

Zakupy służące osobistym potrzebom przedsiębiorcy albo jego rodziny nie są kosztem podatkowym. Samo podanie firmowego NIP na fakturze nie zmienia prywatnego wydatku w KUP.

 

Podatek dochodowy i sankcje

Zapłacony PIT albo CIT nie jest kosztem uzyskania przychodów. Do NKUP zalicza się również wiele grzywien, kar administracyjnych i odsetek o charakterze publicznoprawnym.

Kary umowne wymagają natomiast indywidualnej oceny. Przepisy wyłączają określone rodzaje kar i odszkodowań, ale nie każdą karę umowną bez wyjątku.

 

Koszty reprezentacji

Koszty reprezentacji są wyłączone z KUP. Dotyczy to w szczególności wydatków nastawionych na kreowanie wizerunku firmy przez okazałość lub wystawność.

Nie oznacza to jednak, że każdy posiłek z kontrahentem automatycznie jest NKUP. Znaczenie mają cel spotkania, jego charakter, związek z działalnością i posiadana dokumentacja.

 

Darowizny

Darowizna co do zasady nie jest bieżącym kosztem prowadzenia firmy. W niektórych przypadkach może podlegać odliczeniu na innych zasadach, ale nie jest to równoznaczne z zaliczeniem jej do KUP.

 

Zakup środka trwałego

Zakup środka trwałego zwykle nie stanowi jednorazowego KUP. Wydatek rozlicza się poprzez odpisy amortyzacyjne, jeżeli przepisy pozwalają na amortyzację danego składnika majątku.

Nie zawsze jest to zatem trwały NKUP. Często oznacza jedynie rozłożenie kosztu w czasie.

 

Amortyzacja nieruchomości mieszkalnych

Odpisy amortyzacyjne od budynków i lokali mieszkalnych nie stanowią kosztów uzyskania przychodów. Dotyczy to również nieruchomości wykorzystywanych w działalności gospodarczej.

 

Płatność gotówką ponad limit

Jeżeli wartość transakcji między przedsiębiorcami przekracza ustawowy limit, a płatność zostanie dokonana bez pośrednictwa rachunku płatniczego, odpowiednia część wydatku nie może być KUP.

Ta zasada nadal obowiązuje w 2027 roku.

 


KUP i NKUP – konkretne przykłady


Wydatki, które zwykle są KUP

Jeżeli służą działalności i są właściwie udokumentowane, KUP mogą stanowić między innymi:

  • usługi księgowe i prawne,
  • reklamy internetowe,
  • domena, hosting i oprogramowanie,
  • towary oraz materiały,
  • wynagrodzenia pracowników i współpracowników,
  • czynsz za biuro,
  • firmowy telefon i internet,
  • szkolenia potrzebne w prowadzonej działalności,
  • wyposażenie i narzędzia wykorzystywane do świadczenia usług.

 

Wydatki, które zwykle są NKUP

Do NKUP albo wydatków wymagających szczególnej analizy należą:

  • zakupy osobiste,
  • PIT lub CIT przedsiębiorcy,
  • reprezentacja,
  • grzywny i część kar,
  • wydatki bez wiarygodnego dokumentu,
  • część kosztów samochodu przekraczająca limit,
  • amortyzacja nieruchomości mieszkalnych,
  • płatności gotówkowe ponad limit transakcji B2B.

Sposób wykorzystania zakupu jest ważniejszy niż jego nazwa. Garnitur najczęściej ma charakter osobisty, ale specjalistyczna odzież ochronna albo strój trwale oznaczony marką firmy mogą spełniać warunki kosztu podatkowego.

 


Samochód w firmie – KUP i NKUP w 2027 roku


Koszty eksploatacji samochodu

W przypadku samochodu osobowego zakres KUP zależy od sposobu wykorzystywania pojazdu:

  • 100% wydatków eksploatacyjnych – samochód służy wyłącznie działalności i spełnione są wymagania dokumentacyjne,
  • 75% wydatków eksploatacyjnych – firmowy samochód jest wykorzystywany również prywatnie,
  • 20% wydatków eksploatacyjnych – przedsiębiorca używa prywatnego samochodu, którego nie wprowadził do ewidencji środków trwałych.

Proporcje te dotyczą podatku dochodowego. Zasady odliczenia VAT od samochodu należy analizować oddzielnie.

 

Limity amortyzacji, leasingu i najmu

W 2027 roku zastosowanie mają limity zależne od rodzaju napędu i emisji CO2:

  • 225 000 zł – samochód elektryczny albo napędzany wodorem,
  • 150 000 zł – samochód spalinowy z emisją CO2 poniżej 50 g/km,
  • 100 000 zł – samochód spalinowy z emisją CO2 równą lub wyższą niż 50 g/km.

Jeżeli wartość samochodu przekracza odpowiedni limit, część odpisu amortyzacyjnego albo opłaty leasingowej nie stanowi KUP.

Więcej przykładów znajdziesz w poradniku samochód w firmie – leasing, najem i limity podatkowe.

 


NKUP a odliczenie VAT


Kwalifikacja wydatku w podatku dochodowym nie przesądza automatycznie o prawie do odliczenia VAT.

Wydatek może być NKUP w PIT albo CIT, a jednocześnie dawać prawo do odliczenia VAT. Możliwa jest również sytuacja odwrotna: wydatek stanowi KUP, ale VAT nie podlega odliczeniu.

W praktyce:

  • u czynnego podatnika VAT odliczony VAT nie jest kosztem,
  • nieodliczony VAT może zwiększać KUP, jeżeli sam wydatek spełnia warunki kosztu podatkowego,
  • u przedsiębiorcy zwolnionego z VAT kosztem jest najczęściej wartość brutto,
  • ograniczenia VAT dotyczące samochodów należy stosować niezależnie od limitów w PIT albo CIT.

 


Co zmienia się od 1 stycznia 2027 roku?


Od 1 stycznia 2027 r. przepisy PIT i CIT nie wyłączają już automatycznie wydatku z kosztów tylko dlatego, że:

  • zapłata została przelana na rachunek spoza białej listy,
  • płatność została wykonana z pominięciem obowiązkowego mechanizmu podzielonej płatności.

Należy jednak pamiętać o trzech zastrzeżeniach:

  • Zmiana dotyczy podatku dochodowego. Nie usuwa pozostałych obowiązków i ryzyk związanych z VAT, białą listą oraz MPP.
  • Do płatności wynikających z faktur wystawionych przed 1 stycznia 2027 r. stosuje się wcześniejsze zasady.
  • Nadal obowiązuje wyłączenie z KUP tej części kosztu, która przy transakcji objętej limitem została zapłacona bez pośrednictwa rachunku płatniczego.

Szczegółowe omówienie znajdziesz w artykule przelew na konto spoza białej listy od 2027 roku.

 


Jak sprawdzić, czy wydatek jest KUP?


Przed zaksięgowaniem wydatku odpowiedz na pięć pytań:

  • Jaki związek ma zakup z działalnością albo przychodem?
  • Czy wydatek ma charakter firmowy, a nie osobisty?
  • Czy posiadasz fakturę lub inny wiarygodny dowód?
  • Czy przepisy PIT albo CIT nie wyłączają tego wydatku z KUP?
  • Czy nie obowiązuje limit, proporcja albo szczególny sposób zapłaty?

 

W FakturTax pomagamy również oceniać nietypowe koszty, prawidłowo opisywać dokumenty oraz rozdzielać KUP od NKUP przed zamknięciem miesiąca.

 


FAQ – KUP i NKUP


1. Co to jest KUP?

KUP to gospodarczo uzasadniony i udokumentowany wydatek poniesiony w celu osiągnięcia przychodu albo zachowania lub zabezpieczenia jego źródła, który nie został wyłączony przez przepisy. KUP obniża dochód do opodatkowania.

2. Co to jest NKUP?

NKUP to wydatek niestanowiący kosztu uzyskania przychodu. Nie obniża dochodu podatkowego, chociaż w pełnej księgowości może zostać ujęty jako koszt bilansowy.

3. Czy od wydatku NKUP można odliczyć VAT?

Tak, w niektórych przypadkach jest to możliwe. Kwalifikację w PIT lub CIT oraz prawo do odliczenia VAT ocenia się według odrębnych przepisów.

4. Jak księgować NKUP?

W KPiR NKUP nie może zwiększyć kosztów podatkowych. Dokument należy jednak zachować i odpowiednio opisać. W pełnej księgowości wydatek może pozostać kosztem bilansowym, ale trzeba go wyłączyć podczas obliczania dochodu podatkowego.

5. Czy amortyzacja może być NKUP?

Tak. NKUP może być część odpisu przekraczająca limit samochodu osobowego, odpis niespełniający wymogów podatkowych albo odpis dotyczący budynku lub lokalu mieszkalnego.

6. Różnice groszowe – KUP czy NKUP?

Nie istnieje zasada, według której każda różnica groszowa jest automatycznie KUP albo NKUP. Trzeba ustalić jej źródło, związek z firmowym rozrachunkiem i sposób udokumentowania. Sama niska wartość różnicy nie przesądza o jej kwalifikacji.

 

Zobacz cennik

Cennik Księgowości

Jasne zasady. 0 zł za założenie firmy. Pakiety już od 159 zł netto.

POLECANE

*w połączeniu z usługą księgową

zł*

0

300 zł

KOSZT ZAŁOŻENIA

Załóż firmę online >

Zakładasz firmę ? 

Załatwimy za Ciebie CEIDG, VAT-R i ZUS w 35 minut. Bez wizyt w urzędach.

Sprawdź ofertę!

Zacznij księgowość z nami już dzisiaj!

FakturTax.pl - Kancelaria Rachunkowo-

Podatkowa S.D.P Sp. z o.o.  

ul. Klaudyny Potockiej 25, 60-211 Poznań

 

REGON 38220906600000

NIP 7792501772

KRS 0000765170

 

godz. otwarcia biura:

pon.-pt. 7:30 -17:00

Informacje

Rejestracja firmy i księgowość 

Zakres Usług

Dodatkowe usługi

Biuro Rachunkowe Poznań FakturTax
Jesteśmy prawdopodobnie jednym z najlepszych biur rachunkowych w Poznaniu
Biuro Rachunkowe Poznań

bezpłatna konsultacja

Polecaj i zarabiaj

Biuro rachunkowe

FAKTUROWANIE

Sprawdź nasze inne artykuły

arrow left
arrow right